1913వ సంవత్సరం మే 3వ తేదీ, భారతదేశం వినోదాన్ని మరియు ప్రజా సంస్కృతిని చూసే విధానాన్ని శాశ్వతంగా మార్చివేసిన ఒక సంఘటనకు నాంది పలికింది. భారతదేశంలో ఇప్పటివరకు నిర్మించిన మొట్టమొదటి పూర్తి నిడివి చలనచిత్రమైన ‘ రాజా హరిశ్చంద్ర’ , ఆ తర్వాతి శతాబ్దంలో వచ్చిన ఇతర సినిమా నిర్మాణాలకు మార్గం సుగమం చేసింది.
ఈ చిత్రాన్ని ధుండిరాజ్ గోవింద్ ఫాల్కే నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించి, సహ-స్క్రీన్రైటర్గా కూడా వ్యవహరించారు. ఈయనను మనం ఈనాడు గౌరవంగా దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అని పిలుచుకుంటాము. నిజానికి, ఫాల్కే ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించడానికి తన వ్యక్తిగత పొదుపును ఖర్చు చేశారు.
రాజా హరిశ్చంద్ర అనే ఈ చిత్రం మూకీ సినిమాల కోవకు చెందినది, సుమారు 40 నిమిషాల నిడివి కలిగి, పూర్తిగా భారతీయ నటీనటులు మరియు సాంకేతిక నిపుణులచే రూపొందించబడింది.
అత్యంత ధర్మబద్ధుడు, నిజాయితీపరుడైన ఒక రాజు, ఋషి విశ్వామిత్రునికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి తన రాజ్యాన్ని, భార్యను, కుమారుడిని త్యాగం చేసిన పౌరాణిక కథ ఆధారంగా ఇది రూపొందించబడింది. చివరికి, అతని ఔదార్యానికి, నిజాయితీకి ముగ్ధుడైన దేవుడు, అతనికి దైవత్వాన్ని ప్రసాదించి, అతని నుండి తీసుకున్నదానిని తిరిగి ఇచ్చేశాడు.
ఫాల్కే తన సినిమా కథాంశంగా రాజా హరిశ్చంద్రను ఎంచుకోవడానికి ప్రధానంగా రెండు కారణాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, అది రంగస్థలంపై ప్రదర్శించబడిన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కథలలో ఒకటి కావడం, మరియు రెండవది, ఆ కథకు రాజా రవి వర్మ వేసిన చిత్రాల నుండి ఆయన ఎంతగానో ప్రేరణ పొందడం.
రాజా హరిశ్చంద్ర కాలం నుండి భారతీయ సినిమా రంగం విస్తరిస్తూనే ఉంది.
‘రాజా హరిశ్చంద్ర’ సినిమా వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, ఈ తొలి భారతీయ చిత్రం గురించిన కొన్ని ఆసక్తికరమైన విషయాలను మీకు అందిస్తున్నాము:
- మొట్టమొదటి భారతీయ చలనచిత్రమైన ‘ రాజా హరిశ్చంద్ర ‘ కేవలం నాలుగు రీళ్ల నిడివి మాత్రమే ఉండేది. దీని నిడివి సుమారు 40 నిమిషాలు కాగా, దీని నిర్మాణం పూర్తి కావడానికి ఏడు నెలల 21 రోజులు పట్టింది.
- ఇది 1913 ఏప్రిల్ 21న దీనిని మొదట ముంబైలోని గ్రాంట్ రోడ్లో ఉన్న ఒలింపియా థియేటర్లో ప్రదర్శించారు, అక్కడ పత్రికా ప్రతినిధులు మరియు ఇతర ప్రముఖ అతిథులను వీక్షించడానికి ఆహ్వానించారు. ఆ తర్వాత, దీనిని కరోనేషన్ సినిమా థియేటర్లో ప్రజల కోసం విడుదల చేశారు.
- భారతీయ సినిమా పితామహుడిగా పేరుగాంచిన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే ఈ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించారు.
- దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే ముంబైలోని దాదర్ మెయిన్ రోడ్లో ఒక స్టూడియోను ఏర్పాటు చేశారు. హిందూ పురాణాలపై రాజా రవి వర్మ గీసిన చిత్రాల నుండి ప్రేరణ పొంది ఆయన ఈ సినిమా కోసం సెట్లను రూపొందించారు.
- విశ్వామిత్ర మహర్షికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి తన రాజ్యాన్ని, భార్యను, చివరికి తన పిల్లలను కూడా త్యాగం చేసిన మహనీయుడు, ధర్మబద్ధుడైన రాజు హరిశ్చంద్రుని కథను ఈ చిత్రం చిత్రీకరిస్తుంది. అయితే, చివరికి అతని ఉన్నత నైతిక విలువలకు సంతోషించిన దేవతలు, అతనికి తిరిగి కీర్తిని ప్రసాదించి, వరాలను అందజేస్తారు.
- మరాఠీ రంగస్థల నటుడు దత్తాత్రయ దామోదర్ దబ్కే రాజా హరిశ్చంద్ర పాత్రను పోషించారు
- హరిశ్చంద్రుని భార్య అయిన రాణి తారామతి పాత్రను పోషించడానికి ఫాల్కే ఒక నటి కోసం వెతికాడు. బ్రిటిష్ ఇండియాలోని సంప్రదాయ సమాజం మహిళలను నాటకాల్లో లేదా సినిమాల్లో నటించకుండా నిషేధించింది. అతను నాట్యకత్తెలను సంప్రదించాడు, కానీ ఫలితం లేకపోయింది.
- సినిమాలో రాణి తారామతి పాత్రను ఒక పురుషుడు పోషించాడు. సినిమాలలో నటించడానికి మహిళలు దొరకనప్పుడు, ఫాల్కే రాణి తారామతి పాత్ర కోసం ఒక పురుషుడిని తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆ పాత్ర కోసం అతను ఒక రెస్టారెంట్లో సున్నితమైన శరీర సౌష్ఠవం గల వంటవాడైన అన్నాసాహెబ్ సలుంకేను ఎంచుకున్నాడు. సలుంకే అంగీకరించాడు. ఆ తర్వాత అతను స్త్రీ పాత్రలలో ప్రసిద్ధ నటుడిగా మరియు సినిమాటోగ్రాఫర్గా ఎదిగాడు.
భారతీయ సినిమా రంగంలో మీకు బహుశా తెలియని కొన్ని తొలి విశేషాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
దాదాపు మొదటిది:
- 1886లో లుమీర్ సోదరులు భారతదేశంలో మొదటి మూగ సినిమాను ప్రదర్శించారు. తరువాత ఆర్.జి.టోర్నీ అనే విదేశీయుడు “భక్త పుండరీక”, “రాజదర్బార్” అనే చిత్రాలు నిర్మించాడు. భారత దేశంలో మొదటి మూకీ సినిమా నిర్మించిన భారతీయుడు దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే. ఈయన 1913 మే 3న రాజా హరిశ్చంద్ర చిత్రాన్ని విడుదల చేశాడు.
- మొట్టమొదటి భారతీయ చిత్రంగా ‘రాజా హరిశ్చంద్ర’కు పేరు వచ్చినప్పటికీ, దాదాసాహెబ్ టోర్నే తీసిన ‘శ్రీ పుండలిక్’ చిత్రం రాజా హరిశ్చంద్ర కంటే ఒక సంవత్సరం ముందు, అంటే 1912 మే 18న బొంబాయిలో విడుదలైంది . అయితే, ‘శ్రీ పుండలిక్’ అనేది ఒక నాటకాన్ని స్థిర కెమెరాతో రికార్డ్ చేయగా, ఆ చిత్ర నిర్మాణం లండన్లో జరిగింది. దానికి తోడు, ఆ చిత్రానికి కెమెరామెన్గా ఒక బ్రిటిష్ వ్యక్తి పనిచేశారు. ఈ కారణాల వల్ల ‘శ్రీ పుండలిక్’కు ఉన్న ‘భారతీయ’ అనే ముద్ర ఖచ్చితంగా తొలగిపోతుంది.
తొలి టాకీ:
ఆలం ఆరా 1931 మార్చి 14న విడుదలైంది. ఈ చిత్రం ఒక యువరాజు మరియు సంచార యువతి యొక్క ప్రేమకథను చిత్రీకరిస్తుంది. ఇది భారతీయ తెరపై మొట్టమొదటి ఆడియో-విజువల్ రూపం. ఆలం ఆరాకు ముందు , సినిమాలన్నీ మూకీ చిత్రాలే. దర్శకుడు అర్డెషిర్ ఇరానీ ఆ సంప్రదాయాన్ని మార్చి, భారతీయ ప్రేక్షకులకు సినిమాలలో శబ్దాన్ని పరిచయం చేశారు.
మొదటి మహిళా నటి:
1913 నవంబర్లో విడుదలైన తన రెండవ చిత్రం ‘మోహిని భస్మాసుర్’లో దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే దుర్గాబాయి కామత్ మరియు ఆమె కుమార్తె కమలాబాయి కామత్లను ప్రధాన పాత్రలుగా తీసుకున్నారు. రంగస్థలం మరియు వెండితెరపై మహిళలు నటించకుండా నిరోధించిన భారతీయ సమాజపు సంకెళ్లను ఫాల్కే బద్దలు కొట్టారు. భారతీయ సినిమా ప్రపంచంలో ఒక కొత్త శకం ప్రారంభమైంది.
మొదటి రంగుల చిత్రం:
కిసాన్ కన్యా (1937), అర్దేశిర్ ఇరానీ నిర్మించిన మరియు మోతీ గిద్వానీ దర్శకత్వం వహించిన చారిత్రాత్మక హిందీ చలనచిత్రం. ఇది భారతదేశంలోనే మొదటి స్వదేశీ రంగుల చిత్రం (Color Film) గా గుర్తింపు పొందింది, దీనికి ‘Cinecolor’ సాంకేతికతను ఉపయోగించారు. సఆదత్ హసన్ మాంటో నవల ఆధారంగా రూపొందిన ఈ చిత్రం, పేద రైతుల కష్టాలను మరియు వారిపై జరిగే అన్యాయాలను చిత్రీకరిస్తుంది.
సాయిరాంధ్రి చిత్రం(1933) రంగులలో విడుదలైన, దానిని జర్మనీలో ప్రాసెస్ చేశారు. కానీ, కిసాన్ కన్యా పూర్తిగా భారతదేశంలోనే తయారైన మొదటి రంగుల చిత్రం కావడంతో దీనికి చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉంది.మొదటి బాల కళాకారుడు:
దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే తన కుమారుడు భాలచంద్ర డి. ఫాల్కేని రాజా హరిశ్చంద్రలో హరిశ్చంద్రుని కొడుకు రోహ్తాష్ పాత్రను పోషించాడు . ఆ విధంగా భాలచంద్ర తొలి భారతీయ బాల కళాకారుడిగా తెరపై గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.
