భారతదేశంలో ఎల్పీజీ గ్యాస్ సిలిండర్ల బ్లాక్ మార్కెట్ ప్రధానంగా డిమాండ్ మరియు సరఫరా మధ్య ఉండే వ్యత్యాసాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని జరుగుతుంది. ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఆసియాలో యుద్ధ వాతావరణం వంటి భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల సరఫరా తగ్గడం లేదా కృత్రిమ కొరత సృష్టించడం వల్ల ఈ అక్రమ వ్యాపారం మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా సాగుతోంది.
బ్లాక్ మార్కెట్ జరిగే ప్రధాన మార్గాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
- గృహ అవసరాల సిలిండర్ల మళ్ళింపు
ఇది అత్యంత సాధారణ పద్ధతి. సబ్సిడీపై లభించే డొమెస్టిక్ (14.2 కేజీలు) సిలిండర్లను వాణిజ్య అవసరాలకు (హోటళ్లు, రోడ్ సైడ్ టిఫిన్ సెంటర్లు, హాస్టళ్లు) అక్రమంగా మళ్ళిస్తారు.
ఎలా జరుగుతుంది: గ్యాస్ ఏజెన్సీ సిబ్బంది లేదా డెలివరీ బాయ్స్ అసలైన వినియోగదారులకు సిలిండర్లు చేరకుండా, వాటిని బయట వ్యక్తులకు ఎక్కువ ధరకు విక్రయిస్తారు.
ధరల వ్యత్యాసం : అధికారికంగా ఒక సిలిండర్ ధర సుమారు ₹900 – ₹1,000 ఉంటే, బ్లాక్ మార్కెట్లో దీనిని ₹3,000 నుండి ₹5,000 వరకు అమ్ముతున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి.
- రీఫిల్లింగ్ అక్రమాలు (Illegal Refilling)
పెద్ద సిలిండర్ల నుండి గ్యాస్ను చిన్న సిలిండర్లలోకి (5 కేజీలు లేదా అంతకంటే తక్కువ) మార్చడం.
ప్రమాదకరం: ఎటువంటి రక్షణ ప్రమాణాలు పాటించకుండా ఒక సిలిండర్ నుండి మరొక దానిలోకి గ్యాస్ నింపుతారు. ఇవి ప్రధానంగా వలస కార్మికులు, విద్యార్థులు లేదా చిన్న చిన్న స్టాళ్ల నిర్వాహకులకు అమ్ముతుంటారు.
బరువు తగ్గించడం : కస్టమర్లకు డెలివరీ చేసే సిలిండర్ల నుండి 1-2 కేజీల గ్యాస్ను దొంగతనంగా తీసివేసి, వాటిని మళ్ళీ సీల్ చేసి వినియోగదారులకు పంపిస్తారు. దీనివల్ల కస్టమర్ నష్టపోవడమే కాకుండా, సేకరించిన ఆ గ్యాస్తో కొత్త సిలిండర్లను నింపి బ్లాక్లో విక్రయిస్తారు.
- కృత్రిమ కొరత సృష్టించడం (Artificial Scarcity)
నిల్వలు ఉన్నప్పటికీ, స్టాక్ లేదని వినియోగదారులను నమ్మించడం.
బుకింగ్ చేసుకున్న తర్వాత డెలివరీలో ఆలస్యం చేయడం ద్వారా వినియోగదారులు కంగారు పడేలా చేస్తారు.
అవసరం అత్యవసరంగా ఉన్నప్పుడు, అదే ఏజెన్సీ వ్యక్తులు లేదా మధ్యవర్తులు బయట “బ్లాక్”లో దొరుకుతుందని చెప్పి అధిక ధరలకు విక్రయిస్తారు.
- తప్పుడు పత్రాలతో కనెక్షన్లు
ఒకే పేరు మీద లేదా లేని వ్యక్తుల పేరు మీద బినామీ గ్యాస్ కనెక్షన్లు పొంది, వాటి ద్వారా వచ్చే సిలిండర్లను నేరుగా బ్లాక్ మార్కెట్కు తరలిస్తారు.
ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలు:
ఈ అక్రమాలను అరికట్టడానికి ప్రభుత్వం కొన్ని కఠినమైన నిబంధనలను అమలు చేస్తోంది:
DAC (Delivery Authentication Code): సిలిండర్ డెలివరీ అయ్యేటప్పుడు మీ మొబైల్కు వచ్చే OTP చెబితేనే డెలివరీ పూర్తవుతుంది. దీనివల్ల మధ్యలో మళ్ళింపు తగ్గుతుంది.
రీఫిల్లింగ్ గ్యాప్: ఒక సిలిండర్ బుక్ చేసిన తర్వాత రెండో సిలిండర్ కోసం కనీసం 15 నుండి 25 రోజుల సమయం ఉండాలనే నిబంధనను కొన్ని చోట్ల అమలు చేస్తున్నారు.
ఆకస్మిక దాడులు: సివిల్ సప్లైస్ అధికారులు మరియు పోలీసులు గ్యాస్ గోడౌన్లపై, హోటళ్లపై తరచూ దాడులు చేసి అక్రమ సిలిండర్లను సీజ్ చేస్తున్నారు.
జాగ్రత్త: మీ ఇంటికి వచ్చే సిలిండర్ బరువును సరిచూసుకోవడం మరియు సీల్ సరిగ్గా ఉందో లేదో గమనించడం ద్వారా మీరు మోసపోకుండా ఉండవచ్చు. ఏవైనా అక్రమాలు గమనిస్తే టోల్ ఫ్రీ నంబర్ 1906 కి ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
