పాకిస్తాన్ ఆక్యుపైడ్ కశ్మీర్ (పిఓకె) అంటే ఏంటి?

యుద్దం నేపధ్యంలో ప్రత్యేక కథనం, సరిహద్దుల్లో ఉధ్రిక్త పరిస్ధితులు

కృష్ణారావు, జర్నలిస్ట్

పాకిస్తాన్ ఆక్యుపైడ్ కశ్మీర్ అనేది భారతదేశం యొక్క జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని ఒక భాగం. ఇది 1947లో భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య జరిగిన మొదటి యుద్ధం తర్వాత పాకిస్తాన్ నియంత్రణలోకి వెళ్లింది. దీనిని భారతదేశం అధికారికంగా పాకిస్తాన్ ఆక్రమిత జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ లేదా సరళంగా PoK అని పిలుస్తుంది. అయితే పాకిస్తాన్ దీనిని ఆజాద్ జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ (AJK) మరియు గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్గా సూచిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం గురించి సంక్షిప్త వివరణ ఇలాఉంది.

PoK

భౌగోళిక స్థానం…

PoK అనేది జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ మరియు ఉత్తర భాగాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో రెండు ప్రధాన విభాగాలు ఉన్నాయి. ఆజాద్ జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ (AJK). ఇది పాకిస్తాన్ నియంత్రణలోని ఒక భాగం, దీనిని పాకిస్తాన్ “స్వతంత్ర” ప్రాంతంగా పిలుస్తుంది. కాని  ఇది పాకిస్తాన్ పరిపాలనలో ఉంటుంది.

గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్: ఇది ఉత్తర భాగంలో ఉంది. ఇది వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైనది మరియు చైనాతో సరిహద్దును పంచుకుంటుంది.

విస్తీర్ణం….

 PoK యొక్క మొత్తం వైశాల్యం సుమారు 78,000 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇందులో గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్ (~64,000 చ.కి.మీ) మరియు AJK (~13,000 చ.కి.మీ) ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 40-50 లక్షల మంది నివసిస్తున్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది ముస్లింలు.

చారిత్రక నేపథ్యం….

1947 భారత్-పాకిస్తాన్ విభజన:

భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత, జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ రాష్ట్రం ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఉండాలని దాని మహారాజా హరి సింగ్ నిర్ణయించారు. అయితే, అక్టోబర్ 1947లో పాకిస్తాన్ ఆధ్వర్యంలోని గిరిజన దళాలు కశ్మీర్‌పై దాడి చేశాయి. ఈ దాడి నేపథ్యంలో, మహారాజా హరి సింగ్ భారతదేశంతో ఒప్పందం (Instrument of Accession) కుదుర్చుకుని  జమ్మూ మరియు కశ్మీర్‌ను భారత్‌లో విలీనం చేశారు. అప్పుడు భారత సైన్యం జోక్యం చేసుకుని దాడిని అడ్డుకుంది. కానీ అప్పటికే పాకిస్తాన్ కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించింది.

యుఎన్ జోక్యం….

1948లో ఈ విషయం ఐక్యరాష్ట్రాలకు చేరింది.యుఎన్ ఆధ్వర్యంలో ఒక ఆయుధ విరమణ లైన్ (Ceasefire Line) ఏర్పాటైంది. దీనిని తర్వాత *లైన్ ఆఫ్ కంట్రోల్ (LoC)*గా పిలుస్తారు. ఈ లైన్ జమ్మూ మరియు కశ్మీర్‌ను రెండు భాగాలుగా విభజించింది. ఒకటి భారత నియంత్రణలో (జమ్మూ, కశ్మీర్, లడఖ్) మరొకటి పాకిస్తాన్ నియంత్రణలో (PoK).

భారతదేశం దృక్కోణం…

భారతదేశం PoKని జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ రాష్ట్రంలో అంతర్భాగంగా భావిస్తుంది . మరియు దానిని పాకిస్తాన్ చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించినట్లు పేర్కొంటుంది.ఈ నేపథ్యంలో 2019లో భారత పార్లమెంట్ జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ పునర్విభజన చట్టం ద్వారా రాష్ట్రాన్ని రెండు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా (జమ్మూ మరియు కశ్మీర్, లడఖ్) విభజించినప్పుడు, PoK కూడా జమ్మూ మరియు కశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో భాగమని స్పష్టం చేసింది.

భారతదేశం పాకిస్తాన్‌ను PoKని ఖాళీ చేయమని డిమాండ్ చేస్తూనే ఉంది.

పాకిస్తాన్ దృక్కోణం…

పాకిస్తాన్ PoKని “ఆజాద్ కశ్మీర్” మరియు “గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్”గా పిలుస్తూ, ఈ ప్రాంతాలు స్వతంత్ర హోదా కలిగి ఉన్నాయని వాదిస్తుంది. ఈ ప్రాంతాలు పాకిస్తాన్ పరిపాలనా నియంత్రణలో ఉన్నాయని భావిస్తుంది. మరియు అక్కడి ప్రజలకు పూర్తి రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం లేదనే విమర్శలు చేస్తుంది. మొత్తం జమ్మూ మరియు కశ్మీర్‌ను తనదిగా భావిస్తూ, భారత నియంత్రణలోని భాగాన్ని “ఇండియన్ ఆక్యుపైడ్ కశ్మీర్” అని పాకిస్థాన్ పిలుస్తుంది.

ప్రస్తుత పరిస్థితి –

AJKకి పాకిస్తాన్‌లో ఒక స్వతంత్ర అసెంబ్లీ మరియు ప్రభుత్వం ఉన్నట్లు చెప్పబడుతుంది. కానీ ఇది పాకిస్తాన్ కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆధీనంలో ఉంటుంది. గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్‌కు 2009లో స్వయంప్రతిపత్తి ఇవ్వబడినప్పటికీ ఇది కూడా పాకిస్తాన్ నియంత్రణలోనే ఉంది.

మానవ హక్కుల సమస్యలు…

PoKలో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం లేకపోవడం, మరియు స్థానిక ప్రజల అసంతృప్తి గురించి నివేదికలు ఉన్నాయి. కొందరు స్థానికులు పాకిస్తాన్ నియంత్రణను వ్యతిరేకిస్తూ, భారత్‌తో ఏకీకరణ లేదా పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోరుతున్నారు.

చైనా పాత్ర…

గిల్గిట్-బాల్టిస్తాన్ గుండా చైనా-పాకిస్తాన్ ఆర్థిక కారిడార్ (CPEC) ప్రాజెక్ట్ నడుస్తోంది. ఇది ఈ ప్రాంతాన్ని జియోపొలిటికల్‌గా మరింత ముఖ్యమైనదిగా చేసింది. భారతదేశం ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ ఇది తన భూభాగంలో చట్టవిరుద్ధంగా నిర్మితమవుతోందని పేర్కొంటుంది.

వివాదం…

PoK అనేది భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య కశ్మీర్ వివాదంలో కీలకమైన అంశం. రెండు దేశాలు ఈ ప్రాంతాన్ని తమదిగా భావిస్తాయి. మరియు దీనిపై దౌత్యపరమైన , సైనిక ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నాయి.

యుఎన్ తీర్మానాలు…

 (1948) కశ్మీర్ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (plebiscite) నిర్వహించాలని సూచించాయి. కానీ దీనికి రెండు దేశాల మధ్య ఒప్పందం కుదరలేదు. పాకిస్తాన్ ఆక్యుపైడ్ కశ్మీర్ అనేది జమ్మూ మరియు కశ్మీర్‌లోని ఒక భాగం. ఇది పాకిస్తాన్ నియంత్రణలో ఉంది. కాని భారతదేశం తనదిగా భావిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం భారత్-పాకిస్తాన్ సంబంధాలలో ఒక సంక్లిష్టమైన మరియు సున్నితమైన అంశంగా కొనసాగుతోంది.  దీని భవిష్యత్తు కశ్మీర్ వివాదం యొక్క మొత్తం పరిష్కారంపై ఆధారపడి ఉంది.

—